Bajki, które leczą

bajkiBajki, które leczą” to dwutomowa pozycja australijskiego psychologa – Doris Brett.

 Oba tomy zawierają rozdział wprowadzający w tematykę bajko-terapii oraz rozdziały omawiające specyficzne problemy dzieci. Każdy taki rozdział zawiera merytoryczne omówienie danego problemu zwykle z odniesieniem do danych demograficznych i epidemiologicznych oraz wskazówki terapeutyczne dotyczące postępowania w danej sytuacji. Uwieńczeniem każdego rozdziału jest przykład terapeutycznej bajki. Na końcu książki podana jest bibliografia do każdego rozdziału.

Głównymi adresatami książki są rodzice, nauczyciele oraz inne osoby sprawujące opiekę nad dziećmi w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Podstawowym zadaniem jakim zajęła się autorka pisząc tą książkę jest pomoc opiekunom i rodzicom w przezwyciężaniu problemów emocjonalnych dzieci. Zdaniem autorki bajki mogą być doskonałym sposobem na rozwiązywanie problemów dzieci. Nie oznacza to jednak, że każda bajka w równym stopniu nadaje się do tego celu. Autorka zauważa i proponuje pewną strukturę narracji, tak by bajka stała się otwartym projektem a rodzice i opiekunowie jego autorami. Lektura tej pozycji pozwala na twórcze podejście do konstruowania „leczących” tekstów. Dla czytelników, którzy nie czują się na siłach tworzyć nowych opowieści autorka, zaproponowała szereg bajek, które dotykają powtarzających się problemów dzieci (np. koszmary i lęki nocne, moczenie nocne, lęk przed ciemnością). Zwykle problemy te są związane z kolejnymi etapami rozwoju dziecka lub jego rodziny.

W procesie tworzenia bajek autorka podaje wiele wskazówek, które pozwalają na budowanie wartościowych tekstów. Zdaniem Doris Brett, bajka powinna w sposób mniej lub bardziej jawny odzwierciedlać problem dziecka. Autorka uważa, że sytuacja zawarta w narracji, bohater, jego wiek a czasami nawet i jego imię powinny być w jakiś sposób podobne do dziecka, któremu chcemy pomóc. Jest to zatem pewnego rodzaju dostrojenie treści do odbiorcy. Takie dostrojenie umożliwia identyfikację dziecka z bohaterem bajki, który napotkał podobny problem i jakoś sobie z nim poradził. Takie podejście istotnie zwiększa prawdopodobieństwo na zmianę postawy dziecka wobec własnego problemu a także pozwala mu nauczyć się nowego zachowania choćby poprzez naśladownictwo bohatera bajki.

Mimo wielu wyżej wymienionych zagadnień, które możemy zaliczyć do zalet tej pozycji należy także odnieść się do kilku drobnych mankamentów tej książki. Po pierwsze autorka odnosząc się do danych statystycznych dotyczących rozpowszechnienia danego problemu podaje zwykle dane dotyczące Stanów Zjednoczonych, po drugie prawie cała bibliografia jest oparta o pozycje w języku angielskim. Ze zrozumiałych względów dociekliwy czytelnik napotka problemy w dotarciu do tej literatury. Nie są to jednak zarzuty pod adresem autorki książki tylko raczej Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego, które podjęło się wydania tej pozycji na rynku polskim. Zapewne wydawnictwo mogło dołożyć więcej starań aby poszerzyć bibliografię o więcej pozycji w języku polskim. Trudno się wypowiedzieć na ile możliwe byłoby podanie w tłumaczeniu danych statystycznych dotyczących Polski lub choćby jakiejś części Europy. Nie są to moim zdaniem jednak wady lub błędy, które miałyby znacząco zaważyć na wartości tej pozycji.

Warto w tym miejscu także zwrócić uwagę na walory dydaktyczne i pedagogiczne książki Doris Brett. Po pierwsze książka uczy osoby dorosłe postępowania z dzieckiem znajdującym się w trudnej dla niego sytuacji. Zwraca uwagę na czynniki powodujące dany problem jak i możliwości zastosowania odpowiednich oddziaływań w danej sytuacji. Dorośli zostają wyposażeni także oprócz wiedzy teoretycznej w praktyczne narzędzie jakim jest bajko-terapia. Książka uczy także pozostawania w bliskim kontakcie z dzieckiem, które doświadcza czegoś z czym sobie nie potrafi poradzić. Jest to możliwe dzięki sytuacji opowiadania lub czytania bajki, w której rozwija się atmosfera ciekawości, bliskości oraz poczucia bezpieczeństwa. Nie będąc specjalistą można przewidzieć, że to właśnie ten czynnik może mieć największe znaczenie w pomocy zwłaszcza małemu dziecku. Z kolei z perspektywy dziecka można mówić o rozwoju pewnych nowych kompetencji lub zachowań zaradczych jaki dostarcza słuchanie bajek. Dziecko w procesie narracji opowiadania przeżywa problemy bohatera lub bohaterki a także uczy się od niej/niego nowych umiejętności co w pewien sposób „hartuje ducha”, uodparnia na niektóre sytuacje nieprzyjemne. Dalej można się spodziewać, że takie „hartowanie” może z jednej strony powodować obniżenie strachu u dziecka a przez to z drugiej strony otworzyć drogę to wypróbowywania nowych zachowań. W ten sposób dziecko ma szanse poczuć, że umie sobie poradzić z problemem a w przypadku kiedy takich pozytywnych przypadków pojawi się więcej może to doświadczenie uogólnić i śmielej spoglądać w swoją szkolną i przedszkolną przyszłość.